Theo Angelopoulos left us some days ago, but it seems that only his physical presence has passed away. His films will always be here, continuing to reveal the inner dialectics of our existence. In Angelopoulos’ cinema, the landscapes of Greece join the neighbourhoods of the world and offer ground for universal symbolism, haunted by the presence of the people whose deeds and desires clash with the inevitable hopelessness of their fulfilment.
In an Angelopoulos’ film, the story evolves on the borderline, where presence and absence, need and desire, time and place, individual and collective, emotion and conscience, meet, collide and coexist in a silent or a melodic way. Its beauty and power come from the universality of these encounters.
Τι είδους χώρα θέλουμε να είναι η Ελλάδα το 2022; Θα επηρεάσει η κρίση τα χαρακτηριστικά της ελληνικής ταυτότητας; Πως θα αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και πως θα αντιλαμβάνονται την Ελλάδα φίλοι, σύμμαχοι, παρατηρητές και ανταγωνιστές στο εξωτερικό το 2022; Πως μπορούμε από την πλευρά μας να επηρεάσουμε τον τρόπο που μας βλέπουν; Μέσα στο αφηγηματικό πλαίσιο Ελλάδα 2022 τα δημιουργικά γραφεία παρουσιάζουν τη δική τους εκδοχή του μέλλοντος μας. Στο Design Walk 2012 τίποτα δεν μένει στο απυρόβλητο. Οι designers ασκούν κριτική στο σήμερα, προτείνοντας ένα διαφορετικό μέλλον, φιλόδοξο, έξυπνο, αισιόδοξο, εξωστρεφές και με χιούμορ. Το χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ. Το ζήτημα είναι καθαρά υπαρξιακό. Δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε το μέλλον αν πρώτα δεν το φανταστούμε.
Μια περίοδος πρωτοποριακού έργου, από το 2001 ως το 2011, παρουσιάζεται στην έκθεση “concept : design : inter/national. 10 χρόνια Master of Arts Βακαλό“, η οποία διοργανώνεται στο πλαίσιο του φετινού 
Ένας από τους βασικότερους σκοπούς της έκθεσης είναι να δοθεί μια σφαιρική και ουσιαστική εικόνα του σύγχρονου design και των διαφόρων τομέων του (οπτική επικοινωνία, τυπογραφία, product design, διαφήμιση, multimedia, web design, animation, σκηνογραφία, σχεδιασμός εμπορικών και οικιακών χώρων, διαμόρφωση περιβαλλόντων δημόσιας χρήσης, κ.ο.κ.), έτσι ώστε να δειχτεί ο σημαντικός ρόλος που διαδραματίζει στον πολιτισμό, την κοινωνία, την οικονομία, την πολιτική, κ.ά.
Το στυλ δεν κατοικεί πια στα προάστια και τα μεγαλοαστικά σαλόνια. Είναι η γλώσσα της καθημερινότητας, των λεωφόρων και των χώρων μας, του προσωπικού γούστου, του τρόπου που υπάρχουμε. Το στυλ καθοδηγεί τις επιλογές μας, ως lifestyle, άλλοτε όμως ανατρέπει τα καθιερωμένα, όταν γίνεται πρωτοποριακό και εξεγείρεται. Πάνω απ’ όλα, το στυλ επιννοείται και σχεδιάζεται. Κι αυτό είναι έργο των εφαρμοσμένων τεχνών και του design.
Όλα αυτά που συμβαίνουν τελευταίως στον τόπο μας και διεθνώς, τόσο στην οικονομία όσο και στο περιβάλλον, μου φέρνουν στο νου ένα ωραίο κείμενο του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα, από το οποίο αντιγράφω εδώ ένα μικρό απόσπασμα.
Ανέβασα σήμερα τέσσερα βίντεο που προέκυψαν από την διάλεξή μου με τίτλο “Τα χέρια στην Τέχνη” που δόθηκε στις 25 Μαΐου 2011. Το θέμα μου ήταν η απεικόνιση αλλά και οι συμβολισμοί των ανθρώπινων και θεϊκών χεριών σε όλη την διαδρομή της ιστορίας της τέχνης, από το 35.000 π.Χ. μέχρι τις ημέρες μας. Στα βίντεο που ανέβασα εστιάζω σε τέσσερα πολύ σημαντικά κεφάλαια της ιστορίας της τέχνης: Την γλυπτική και τις επιτύμβιες στήλες της Αρχαίας Ελλάδας, την Βυζαντινή και την Αναγεννησιακή τέχνη.
Στις εικόνες του Χρήστου Χαρίση το σώμα από φορέας νοήματος που σηματοδοτείται από την ένταση ανάμεσα στην παρουσία και την απουσία γίνεται τώρα ένα προσλαμβάνον αισθητήριο. Ένα μάτι που κυκλοφορεί στα αστικά τοπία καταγράφοντας με διαθλαστικές αυξομειώσεις τις εικόνες της καθημερινής εμπειρίας. Αγκιστρώνεται στο φευγαλέο ή το ασήμαντο και του προσδίδει ένα δονούμενο ειδικό βάρος που μετατρέπει την οπτική σε εμπειρία: Η λάμψη των φώτων, η θαμπάδα των μαλλιών, η υγρασία της βροχής ή το σκοτάδι τις νύχτας σταματούν για λίγο το χρόνο και βαθαίνουν το νόημά του. Γίνονται υποσχέσεις και ανασχέσεις, δυνατές παρουσίες και ηχηρές απουσίες, αναγκαίες χαρές και αναπόδραστες λύπες που συγκροτούν τις ψηφίδες μιας καθημερινής ημερολογιακής διαδρομής που από καταγραφή του ματιού γίνεται θαλπωρή της μνήμης.
Οι φιγούρες της Νίκης Παπασπύρου ξεκινούν από μια εξπρεσιονιστική ανάγκη να γεφυρωθεί το χάσμα ανάμεσα στο υποκειμενικό και το αντικειμενικό, χωρίς να καταφεύγουν στη βιαιότητα των εξπρεσιονιστικών κραυγών ή εκρήξεων. Η μορφή παραμένει δεσπόζουσα σε έναν κατακτημένο προβολικό χώρο όπου η αμεσότητα της γραφής, η ένταση της ρευστής πινελιάς, οι εξάρσεις του γραφισμού συναντούν τις χρωματικές τονικότητες και τις ματιέρες των σωμάτων, των πραγμάτων και των χώρων και χωνεύουν το μέρος στο όλον πετυχαίνοντας ένα είδος γεφυρώματος, ένα αίσθημα κατακτημένης ολότητας. Ίσως για αυτό ο καραγκιοζοπαίχτης να απολαμβάνει τόσο πολύ τη συντροφιά της φιγούρας του, ίσως για αυτό η κολυμβήτρια να βυθίζεται τόσο ορμητικά χαρούμενη στην αγκαλιά της θάλασσας.
Τα έργα του Γιάννη Παπαγιάννη έχουν πρωταγωνιστές ιστορικά πρόσωπα. Κάθε έργο επικεντρώνεται σε μια τραγική, νιτσεϊκή φιγούρα: ο Έζρα Πάουντ και ο Κολοκοτρώνης, ο Τισιανός και η Σύλβια Πλάθ. Ο χρόνος μιας ολόκληρης ζωής συμπυκνώνεται σε ένα τελάρο που αποτελείται από λέξεις και εικόνες, λόγια, πρόσωπα και γεγονότα. Η απεικόνιση των λεπτομερειών είναι ρεαλιστική, σαν τον τρόπο που παρατηρούμε τα δεδομένα γεγονότα της ζωής. Η σύνθεση του συνόλου είναι ζωγραφική με την έννοια της ζωγραφικής απεικόνισης ενός πυκνού ενιαίου σύμπαντος από ετερόκλητα, πολλές φορές αντιφατικά στοιχεία που συγκροτούν και καθορίζουν το δραματικό περιεχόμενο της ζωής ενός ανθρώπου.
Στα έργα του Σταύρου Μπονάτσου η αναδιαπραγμευτική ιδιότητα είναι η κυριαρχική δύναμη που μεταπλάθει δεδομένους και προβλέψιμους συσχετισμούς ανάμεσα στα υλικά και τις απεικονίσεις. Τα ζωντανά στοιχεία, που δεν ήταν τελικά παρά ψευδαισθήσεις ζωντανών οργανισμών, αποκόπτονται, αμπαλάρονται, χυτεύονται, ανακατασκευάζονται και ενώ χάνουν την ψευδαισθητική τους φύση γίνονται τα λειτουργικά μέρη ενός ζώντος οργανισμού που ζωντανέυει μέσα από την ειλικρίνεια της κατασκευαστικής του λειτουργίας ως έργο καθαυτό. Αυτή η αναδιαπραγμάτευση εννοιών όπως το αληθινό και το ψευδαισθητικό, το φυσικό και το τεχνητό, το ανθρώπινο και το μηχανικό γίνεται με μαστοριά, ανατρεπτικότητα, αυτοσαρκαστικό χιούμορ και παιδική ευρηματικότητα, οδηγώντας σε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα μορφοποίηση της ζωντανής εικαστικής ύλης.
Οι μορφές του Χρήστου Μαρκίδη έρχονται από παλιά. Πατούν στέρεα στη βαθιά παράδοση μιας ζωγραφικής που απαντά στα οντολογικά ερωτήματα που θέτει στον εαυτό της με τον τρόπο που επικεντρώνεται στα ίδια της τα μέσα: τη διάταξη της σύνθεσης, την πυκνότητα του χρώματος την ένταση της χειρονομίας, τις συστολές και διαστολές της φόρμας. Οι μορφές είναι μοναχικές. Αναδιπλώνονται σε περισυλλογή και αναστοχασμό. Αναμετρώνται με το χώρο: άλλοτε αφήνονται σε μια διάχυση μέσα του, άλλοτε τραβάνε μια δυνατή διαχωριστική γραμμή και απομονώνονται από αυτόν. Αναμετρώνται και με τον εαυτό τους: απλώνονται και δοκιμάζουν τα όριά τους, άλλοτε με δυναμικές σίγουρες εκτάσεις κι άλλοτε με διακριτικές ανασχέσεις. Ανθίστανται ή αφήνονται στη φθορά συγκροτώντας ένα υπαρξιακό βύθισμα που απαντά στα ερωτήματα που τίθενται με μέσο την ίδια τη φύση της ζωγραφικής.
Οι γλυπτικές μορφές της Ζανίν Μπάετ υπερβαίνουν την εφήμερη αναγνωρισιμότητα τους όπως οι λέξεις στο ποίημα της Ελένης Βακαλό, από το οποίο το έργο έλκει την έμπνευσή του και στην οποία είναι αφιερωμένο, υπερβαίνουν την κυριολεκτική τους σημασία και χρήση και γίνονται κάτι πιο βαθύ, πιο καίριο και πιο ουσιώδες. Οι πλαστικές φόρμες γίνονται χορευτικές μορφές καρφωμένες σαν βέλη στο χώμα. Η στέρεη σύνδεση με τον ομφάλιο λώρο που συγκροτείται από τα στοιχεία του τόπου και τη μνήμη του χρόνου μετουσιώνει αυτό το φτερούγισμα σε ευγενική και περήφανη κίνηση ‘‘χορευτών που ανεμίζουν στην άκρη του βράχου’’.
Η γοητεία των έργων της Κατερίνας Μερτζάνη προκύπτει από τη λεπταίσθητα επεξεργασμένη αμφισημία των στοιχείων που τα συγκροτούν: το ωραίο και το άσχημο τείνουν να χάσουν την κανονιστική τους βεβαιότητα. Οι εγκέφαλοι έχουν υλική υπόσταση, φθείρονται και καταστρέφονται, αλλά είναι ταυτόχρονα και ο συλλαμβάνων νους που συγκροτεί την άϋλη αλήθεια μέσα μας. Το όπλο και το χέρι του πιθήκου είναι απειλές, μάλλον ανδρικές, αλλά ταυτόχρονα είναι ζωγραφισμένα με την ευαίσθητη, μάλλον γυναικεία, κίνηση ενός χεριού, οι σχέσεις μορφών και χαρτιού ανατρέπουν την προβλέψιμη ανάγνωση όπου η μορφή προβάλλεται εις βάρος του ουδέτερου φόντου. Εδώ η γυαλάδα του χαρτιού συνυπάρχει δίπλα στη θαμπάδα των μορφών σαν την εκκωφαντική σιωπή και το κενό ανάμεσα στα πράγματα που αποκτούν ίσο μερτικό με αυτά στη συγκρότηση του νοήματος.
Στα έργα της Μαριγώς Κάσση η μνήμη δεν ανακαλεί εικόνες, αλλά βιωμένες εμπειρίες. Οι ντουλάπες λειτουργούν μετωνυμικά σαν ανθρώπινα σώματα. Περιέχοντα και περιεχόμενα. Οι ντουλάπες αυτές, οι γυναίκες αυτές, ανοίγουν το ερμητικά κλεισμένο βιωματικό τους σύμπαν και το μοιράζονται μαζί μας.
Στο μεταίχμιο ανάμεσα στην πραγματικότητα και στο όνειρο κινούνται και οι αναζητήσεις της Άντζυς Καρατζά. Μεταίχμιο μόνο όσον αφορά τους συνδυασμούς ανάμεσά τους, γιατί κατά τα άλλα δεν υπάρχει καμία μεταιχμιακή αμφιβολία ή ανησυχία μέσα σε αυτόν το χαρούμενο ονειρικό κόσμο. Εδώ τα χρώματα είναι πιο φωτεινά, κι ας μην είναι νατουραλιστικά, τα πλάσματα είναι πιο χαρούμενα κι ας συναντούν αναποδιές, τα γεγονότα έχουν παρενέργειες που είναι αναστρέψιμες. Η δύναμη αυτών των έργων έγκειται στην εγκυρότητα που προσδίδουν σε αυτό τον πολύχρωμο ονειρικό κόσμο. Και η εγκυρότητα αυτή φαίνεται να προέρχεται από μια βαθιά και ειλικρινή πεποίθηση ότι η χαρά του ανθρώπου θα κατακτηθεί μόνο αν ακυρωθούν, όπως στα όνειρα, οι ορθολογικές συμβατικότητες και οι οδυνηρές συνέπειες των νομοτελειακών αναγκαιοτήτων που διέπουν τον ορατό κόσμο.
Δέκα εικαστικοί δάσκαλοι της Βακαλό
Σπάνια έχουμε την ευκαιρία να δούμε μία έκθεση Σπυρόπουλου στην Ελλάδα. Ακόμα και όταν ο Γιάννης Σπυρόπουλος ζούσε και δημιουργούσε, οι περισσότερες εκθέσεις του γίνονταν στο εξωτερικό. Παρά τις όποιες διαφωνίες που μπορεί να έχουμε για το στήσιμο της έκθεσης και για την απουσία ολόκληρων περιόδων δημιουργίας του Γιάννη Σπυρόπουλου, είναι γεγονός ότι είδαμε ογδόντα δύο αριστουργήματα ενός βραβευμένου Έλληνα καλλιτέχνη με διεθνή αναγνώριση, του οποίου τα έργα βρίσκονται στα σημαντικότερα μουσεία και πινακοθήκες του κόσμου.
Την Κυριακή 28 Νοεμβρίου 2010 τελειώνει η έκθεση των εργων του Γιάννη Σπυρόπουλου στο Μουσείο Μπενάκη της οδού Πειραιώς. Μην τη χάσετε! Ειναι μια σπάνια ευκαιρία για μια περιπλάνηση στο λυρικό αφαιρετικό σύμπαν και στα τα φωτερά σκοτάδια των έργων του κλασικού της Αφαίρεσης. Ογδόντα δύο εξαιρετικά έργα που μας μεταδίδουν τη συγκίνηση της λεπτής ισορροπίας ανάμεσα στην καταγραφή και τη μεταγραφή, το οπτικό και το απτικό, τη λογική και το συναίσθημα, το υλικό και το πνευματικό.
Σε συζητήσεις που έχω με νέους ζωγράφους, συχνά γίνεται λόγος για την μοναξιά και την απομόνωση του καλλιτέχνη, αλλά και τις αλλεπάλληλες διαψεύσεις και απογοητεύσεις που υφίσταται μέχρι να πετύχει ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Σε τέτοιες συζητήσεις πάντα θυμάμαι ένα ωραίο κείμενο που είχα διαβάσει προ ετών, απ’ όπου αντιγράφω το παρακάτω μικρό απόσπασμα:
Στις πρώτες διαλέξεις της φετινής χρονιάς έχω ασχοληθεί εκτενώς με την αρχαία Αιγυπτιακή τέχνη και ιστορία, με αφορμή τις εντυωπσιακές Αιγυπτιακές συλλογές του Νέου Μουσείου (Neues Museum) του Βερολίνου. Επειδή πολλοί μου ζητούν παραπάνω στοιχεία και πληροφορίες, υπενθυμίζω ότι στο ιστολόγιό μου έχω κατά καιρούς αναρτήσει μερικά κείμενα, βίντεο και εικόνες που ίσως φανούν ενδιαφέροντα και χρήσιμα. Τα συγκεντρώνω παρακάτω για διευκόλυνση:
Το καλοκαίρι οδεύει προς το τέλος του!
Στο Βερολίνο μιλήσαμε εκτενώς για τον Εξπρεσιονισμό και την Νέα Αντικειμενικότητα με την ευκαιρία των επισκέψεών μας στο Μουσείο της Γέφυρας και στο Νέο Μουσείο. Από αυτές τις επισκέψεις προέκυψαν δύο βίντεο που νομίζω ότι έχουν ενδιαφέρον. Δείτε την σελίδα 
Παντελής Τσάβαλος 
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ